توسعه مفهوم حدوث و قدم البته پس از آن كه مفهوم حدوث و قدم به همان مسبوقيت و عدم مسبوقيت برگشت و سبق و لحوق ( عدم و تأخر - پيشى و پسى ) چنان كه بيان شد ، اقسامى دارد حدوث و قدم نيز طبق انقسامات تقدم و تأخر انقسامات پذيرفته و اقسام پيدا خواهند كرد ، كه مهم‌ترين آنها از نظر بحث فلسفى حدوث علّى - و حدوث زمانى مىباشد . در سلسله حوادث مادى هر حادثه كه معلول علت تامه خود مىباشد ، نسبت به علت تامه خود حدوث علّى داشته و علت نامبرده نسبت به آن قديم علّى ( نه زمانى ) است . و همچنين هر حادثه كه حادث زمانى بوده حادث پيش از آن نسبت به آن قديم زمانى است . در مجموعه عالم چه مىتوان گفت ؟ حدوث عالم از مسائلى است كه از زمان باستان ميان دانشمندان مورد گفت و گو بوده و هميشه دو دسته از آنان را كه مثبت و ثانى بوده‌اند به خود مشغول داشته است و ما تا اندازه‌اى كه از اين بحث در اين مقاله‌ها مىتوان گنجانيد در مقاله 14 مورد بررسى قرار خواهيم داد . ما در اين‌جا تنها شالوده سخن را در دو مقام ذكر مىكنيم : 1 - جهان طبيعت حادث علّى است ، زيرا همه جهان ماده در عين اين كه كثرتى به حسب اجزاء دارد ، يك واحد حقيقى است و چون عين حركت و تغيير تحول مىباشد ، ناچار هستى آن از خودش سرچشمه نمىگيرد ، زيرا چون ذات و هويتش با بود و نبود تغيير مىپذيرد و اتفاقى نيز در كار نيست خودش ، خودش را ايجاد نخواهد كرد و ناچار علتى جز خود دارد كه وجود ضرورى ( جبرى ) جهان را پيدايش